Category: Uncategorized

խորհրդային հայաստաի վիճակը

Հայաստոնում խորհրդային կարգեր հաստատելուց հետո  իշխանությունում հաստատվեցին բոլշևիկները: 1923թ հյդն տեղի ունեցա ինքնալուծարման համագումարը: Վերանշյալ եղանակով 1924թ փետրվարին դաշնակցության և երտասարդության ինքնավերացման համագումարը:1924թ խսհմ տարացքում դադարեց գործունեությաւն կատարել հնչյակյան կուսակցությունը: Կոմունիստական կուսակցությունը ստեղծեց շրջաներ իրենց կոմիտեներով: 1920թ-ականերին լարված էր իրավիժակը կոնկութսի մեջ: լենինի մահից հետո տեղի ստեղծվեց տրոստիցկական ընդիմություն:Հայաստանում Տրոցկու տեսակետները քիչ պաշտպանողներ կաին:1927թ մամուլում հրապարակվեց “երեքի դեկլարացիա”:ստալինը իր կողմնակիցների հետ կազմակերպեց տրոստիցկական ընդիմություն գաղափարական ջաղջաղումը: դրանից հետո ձևավորվում է ստալինի անձի պաշտամունքը: 1930-32թ շարունակվեցին կուսակցական ձերբակալություները:խսհմում հաստատվեց ամբողջատիրական (տոտալիտար)համակարգ: 1930թ կետնկոմի քարտուղար Աղասի Քանջյանին մեղադրեցին ազգայնամոլության մեջ:1936թ մաիսին ձերբակալվեց մարկսիզմ-լենինի տներեն Ներսիկ Ստեփանյանը: 1936թ հուլիսին սպանվեց Աղասի Քանջյանին: Հայաստանի նոր կենտկոմի քարտուղաի օգնությամբ այդ գործը վերցրեց հայաստանի ներքին գործերի ժողկոմ խաչիկ մուղդուսին:Լարվածաին բռնություները հասան գագաթնակետին 1937թ:Այդ ժամանակ դատվեցին և հետագայում մահացան կամ ակսորվեցին գուրգեն, մահարին, չարենց:1937թ երրերդ հարկի լուսամուտից պատուհանից քցվեց ժողկոմի նախկին նախագահ սահակ տեր գաբրիելյանը:խորհրդային հայաստանի սահմանադրությամբ եկեղեցին դառնում էր հավատացյալների մասնավոր համայք: բոլորին իրավունք էր տրվում ազատորեն կատարել կրոնական և հակակրոնակն քարոզչություն: իրականում սահմանափակվեցին եկեղեցու իրավունքնեերը: 1926թ ընդունվեց հայոց եղեռնի օրը: 1937թ հայաստանում փակվեց 800 եկեղեցի, աբզմաթիվ հոգևորականները ենթարկվեցին գնդակահարվեցին:

Երվանդունիներ (շաբաթ 3)

Վճռական ճակատամարտ տեղի ունեցավ Ասորեստանի հյուսիսում Գավգամելիայի մոտ մթա 331 հոկտեմբերի 1ին։ Հայկական զորքերին առաջնորդում էին Օրենտես Երվանդ 3ը և փոքր հայքի կառավարիչ Միթաուստեսը։ Ճակատամարտը հաղթում են մակեդոնական զորքերը։ Դարեհը լքում է ճակատամարտի վայրը, իսկ ավելի ուշ սպանվում է մերձավորների կողմից։ Հայկական զորքերը վերադառնում են Հայաստան։ Գավգամելիայի ճակատամարտից հետո 331ին Օրենտես Երվանդ 3ը Մեծ հայքում, իսկ Միթաուստեսը փոքր հայքում վերականգնում են հայկական թագավորությունները։ Մակեդոնական և հայկական զորքերի հաջորդ բախումը տեղւ ունեցավ 2-3 տարի անց, երբ Մակեդոնացու զորավարներից Մենոնը ուղարկվեց բարձր հայք, տեղի ոսկու հանքերը ուսումնասիրելու համար։ Ինչպես վկայում է Սթրաբոնը մակեդոնական զորքը ջախջախվեց իսկ զորավարին խեղդամահ արեցին։ Մակեդոնացին շարունակեց իր արշավանքը դեպի միջին ասիա և հնդկաստան ստեղծելով հսկայածավալ կայսրություն, որի մայրաքաղաքն էր Բաբելոնը։ Մակեդոնացին մահացավ քա 323ին 33 տարեկանում։ նրա մահվանից 83 տարի անց գրվեց նրա մասին վիպերգը։ Այնտեղ հայաստանը հիշատակվում է անմահության երկիր։ մթա 301 թվին մակեդոնացու տերությունը բաժանվեց մի քանի մասերի, որոնցից ամեախոշորը Սելեվկյան պետությունն էր։ Քա մոտ 260-240 թվերին իշխած հայոց արքա Շամ Երվանդականը կառուցեց Կոմմագենեի Սամոսաթ մայրաքաղաքը և հատեց դրամներ։ մթա մոտ 240 թվից Շամին հաջորդեց նրա որդի Արշամը, որը կառուցեց Արշամաշատ քաղաքը ծոփքում և Արսամեա անունով 2 քաղաք Կոմմագենեում։ Քա 3-րդ դարի վերջերին Սելևվկյան արքա Անտիոկոս 3ի զորքերը հայազգի զորավարներ Արտաշեսի և Զարեհի գլխավորությամբ արշավեցին հայաստանի դեմ։ հայաստանում իշխում էր Երվանդ 4 վերջինը մթա 220-201 թվեր։ Նա զոհվեց մայրաքաղաքն Երվանդաշատում պաշտպանության ժամանակ։ Այնուհետև գրավեցին մեծ հայքի հոգևոր կենտրոն Բագարանը, որտեղ սպանվեց երկրի գերագույն քուրմ Երվազը։ Էջ 51 կարդալ խոշոր քաղաքներ, պետական կարգը, թագավորության տարածքը Նոր հարստության հիմնումը Արտաշես Առաջին։ մթա 201 թվին Արտաշեսը կառավարիչ նշանակվեց մեծ հայքում, իսկ Զարեհը Ծոփքում։ Սելևկյանները ընդարձակ ծրագրեր էին կազմում ամբողջ փոքր ասիան գրավելու համար։ Սակայն տարածաշրջանի հանդեպ հավակնություններ ուներ նաև Հռոմը։ Վճռական ճակատամարտը տեղի ունեցավ մթա 190 թվին Մգնեսիա քաղաքի մոտ, որտեղ հռոմեական զորքը ջախջախեց Անտոքոս 3ի զորքերին։ քա 188թվին կողմերի միջև կնքվեց Ապամեայի հաշտության պայմանագիրը, իսկ մինչ այն մթա 189 թվին անկախ հռչակվեցին Մեծ հայքը, փոքր հայքը, ծոփքը և կոմմագենեն։ Արտաշեսը ծնվել է մթա 230 թվին Զարեհի ընտանքիում։ Մագնեսիայի ճակատամարտից հետո հռչակելով անկախություն նա հիմք դրեց նոր թագավորության։Արտաշեսը գահ բարձրանալուց անմիջապես հետո սկսեց հայակկան հողերի վերամիավորումը։ Վրաստանից վերցրեց Վիրքը, Գուգարքը (գուգրաքը վերադարձեց Սմբատ բագրատունի զորավարին), արևելքւոմ արշավեց Փայտակարան և Կասպեից երկիր։ Այնուհետև մեծ հայքին են վերադարձվում արևմուտքում Կարնո երկիրը, Եկեղիք և Տերջան գավառները։ Հույն պատմիչ Օլիվիոսը Արտաշեսին անվանում է Արմենիայի մեծագույն մասի տիրակալ իսկ Ստրաբոնը հավաստում է թե հայաստանն աճել է Արտաշեսի ջանքերով և ուստի այստեղ բոլորը միալեզու են։ մթա 183-179 թվերին փոքր ասիայում պատերազմ սկսվեց մի կողմից Պոնտոսի ու փոքր հայքի իսկ մյուս կողմից Կապադովկիայի, Բյութանիայի միջև։ Արտաշեսը պահպանեց չեզոքություն սակայն բանակցությունների փուլում Պոնտոսի հաշվին մեծացրեց փոքր հայքի տարածքը հետագայում այն մեծ հայքին միացնելու միտումով։ Արտաշեսը մթա 165 թվին վճռական հակահարված տվեց Սելևկյան արքային։ Արտաշեսը փորձում էր թուլացնել սելևկյան պետության դիրքերը մերձավոր արևելքում։ Այդ նպատակով նա առակցեց մարաստանում սելևկյան սաթրակ Իմարքոսի 162-160 թվականների ապստամբությանը։ Արտաշեսի գործունեության մեջ կարևոր էր մայրաքաղաք Արտաշատի կառուցումը։ Այն կառուցվում է մթա 185 թվին արարատյան դաշտում, Երազխ և Մեծամոր գետերի ջրկիծում։ Խորենացին այդ դեպքերի մասին գրում է <Արտաշեսը գնում է այն տեղը, որտեղ և Երզխ ր Մեծամորը խառնվում են և այնտեղ բլուրը հավանելով քաղաք է շինում և իր անունով կոչում Արտաշատ> ։ Իսկ առաջին դարում ապրած հույն պատմիչ Բլութարկոսը հավաստիացնում է, թե Արտաշատի տեղանքը ընտրել է Կարթագենցի զորավար Հաննիբալը։ Որը այդ ժամանակ քաղաքական ապաստան էր ստացել հայաստանում։ Բլութարկոսը ասում է <Կառուցվեց մեծ և շատ գեղեցիկ մի քաղաք, որին թագավորը տվեց իր անունը և այն հռչակեց հայաստանի քաղաքամայր>։ Պատմիչները Արտաշատը անվանում են Հայակական Կարթագեն։ Քաղաքը բնակեցնելու համար այստեղ են տեղափոխվում բնակիչներ Երվանդաշատից, Արմավիրից և ռազմական արշավանքների ժամանակ գեղեվարածներին։ Արտաշեսը կառուցում է նաև Զարեհավան, Զարիշատ և այլ քաղաքներ, որոնք նվիրված էին հոր հիշատակին։ Քա 180 թվին Արտաշես 1ը հրապարակում է հրամանագիր հողային բարեփոխման վերաբերյալ։ Դրա համաձայն մասնավոր հողային տնտեսությունների սահմանները անջատվում են համայնքային հողերից։ Պատմահայրը վկայում է, որ Արտաշեսը հրամայել է որոշել գյուղերի և ագարակների սահմանները, կոփել է տվել քառակուսի քարեր և տնկել հողերի մեջ։ Կարևոր բարեփոխումներից է նաև ռազմականը։ Ինչպես գրում է Խորենացին նա ստեղծեց 4 զորավարություն։ Երկիրը բաժանեց 4 մասի։ Արևելյան կողմը տալիս է որդի Արտավազդին, արևմտյան Տիրանին, Հարավայինը իր զորավար Սմբատին, հյուսիսայինը իր որդի Զարեհին։ Երկիրը բաժանեց 120 ստրագեաների և նշանակեց ստրատեգոսների։ Արտաշատում կառուցեց հայեց աշխարհի հովանավոր Անհաիտ աստվածուհու տաճարը, դրա համար ժողովրդի կողմից ստացավ բարի, բարեպաշտ, աշխարհակալ պատվանունները։ Հայաստան աշխարհակալ պետություն Տիգրան 2 մեծ Սովորել Ռազմաքաղաքական նոր իրադրությունը առաջավոր ասիայում Հայաստանի պայքարն ընդդեմ հռոմի ծավալապաշտ քաղաքականության Արտավազդ 2։ Արտավազդ 2ը քա 55-34 գահ բարձրացավ միջազգային ծանր իրադրության ժամանակ։ Հռոմը և Պարթևստանը պայքարում էին տարածաշրջանում գերակա դիրք ստանալու համար։ Քա 60 թվին Հռոմում ներքաղաքական պայքարը ավարտվեց առաջին եռապետության ստեղծումով։ Հուլիոս Կեսար, Մարկոս Կրասոս, Գնեոս Պոմպեոս։ Արևելքը Կրասոսին։ քա 54 թվին 50 հազարանոց բանակով Կրասոսը ժամանեց Ասորիք Արևելքը նվաճելու հստակ առաջադրանքով։ Արտավազդի և Կրասոսի հանդիպումը կայացավ նույն թվի գարնանը՝ Ասորիքում։ Արտավազդն առաջարկում էր Կրասոսին տրամադրել 16 հազար այրուձի և 24 հազար հետևակ զորք։ Արտավազդը առաջարկում էր արշավել լեռնային տեղանքով, որը հնարավորություն չէր տա պարթևական հեծելեզորին գործել լիարժեք։ Կրասոսը մերժեց առաջարկը և ընտրեց արշավանքի կարճ, բայց վտանգավոր ուղին։ Արտավազդի և Կրասոսի համագործակցությունը հաջողության հույսեր չէր թողնում պարթևներին։ Ուստի պարթևների արքա Օրոդես 2ը հարձակվեց Հայաստանի վրա։ Նման իրավիճակում Արտավազդը հրաժարվեց օգնել Կրասոսին և դաշինքի մեջ մտավ Օրոդեսի հետ։ Հայ պարթևական դաշինքը կնքվեց 54 թվի վերջերին Արտաշատում։ Հայոց թագավորի քույրը ամուսնացավ թագաժառանք Բակուրի հետ։ Կրասոսը չփոխեց մարտավարությունը և 53 թվի գարնանը անցավ Եփրատ գետը և տափաստանով շարժվեց դեպի Պարթևստան։ Քա 53 թվին մայիսի 6ին Խառանի մոտ տեղի ուեցած ճակատամարտում պարթև զորավար Սուրենը ջախջախեց Կրասոսի զորքը։ Զոհվածների թիվը անցնում էր 20․000ից իսկ 10,000ը գերի ընկան։ Արտաշատում ընթանում էին ամուսնության տոնակատարությունները և դիտում էին Էվրիպիդեսի Բակոսուհիներ ողբերգությունը։ Դերասան Յասոն Տրալլացին բեմ դուրս եկավ Կրասոսի կտրված գլուխը ձեռքին։ Օգտվելով ստեղծված իրավիճակից թագաժառանգ Բակուրը լայնածավալ հարձակման անցավ և հռոմեացիներին դուրս մղեց Ասորեստանից, Փյունիկիայից, Բաղեստինից, հրեաստանից և կիլիկիայից։ Նրան աջակցում էր Վասակ զորավարը։ Հոմում քա 43 թվին կազմակերպես 2րդ եռապետությունը։ Անտոնիոս, Կեսար, Լեպիդոս։ Քա 36 թվին Անտոնիոսն անձամբ եկավ արևելք զորքով։ 100,000 անոց բանակով։ Արտավազդը հռոմեացիներին տրամադրեց 13,000անոց զորամաս։ Անտոնիոսը մտավ ատրպատական և շարժվեց Թրաասպա։ Նա գումակը հետ թողեց և պարթևներն օգտվեցին առիթից։ Հարձակվեցին ու ոչնչացրեցին գումակը, իսկ այնուհետև Թրաասպաի պարիսպների տակ ջախջախեցին հռոմեացիներին։ Անտոնիոսը տվեց 20,000 զոհ։ Կորուստներ կրելով նահանջեց և նահանջի 27-րդ օրը անցավ Արաքսը և հհաստնվեց Հայաստանում։ Այդ պահի դրությամբ նա ուներ 44,000 զոհ։ Արտավազդը պատշաճ ընդունելություն ցույց տվեց Անտոնիոսին։ Այստեղից նա մեկնեց Եգիպտոս կնոջ Կլեոպատրիայի մոտ։ Հռոմի ծերակույտին ուղարկված պաշտոնական նամակով Անտոնիոսը մեղադրում էր Արտավազդին։ Նա խաբելով փորձում է Արտավազդին կանչել Ալեքսիանդրիա։ Մերժում ստանալով Անտոնիոսը 60,000 անոց բանակով քա 34 թվի ամռանը արշավում է հայաստան և շարժվում դեպի մայրաքաղաք Արտաշատ։Հետագայում անտոնիասը ձեռբակալում է արտավազդին և իր ընտանիքին որը դատապարտվեց հռոմիացիների կողմից: անտոնիոսը հետո ուղեվերվեց դեխպիեգիպտոս իր գերիներով: արտավազդի տղան էլ փորձեց փրկել իր հորը բայց պարտվեց և գտավ ապաստան պարթևների մոտ: հետագայում անտոնիոսը ալեքսանդրիայի փողոցներով շքերթ է անում որի ժամանակ արտավազդին իր ընտանիքի շղթաների մեջ տեղաշարժում էին: իսկ հետագայում արտավազդին տանում են մհապատժի: այդ դեպքերի ժամանակ արտավազդը ծնկի չիջնելով կլեոպատրաի առջև նրան գցում են զնդան: հետագայում անտոնիոսը կրվում է օկտավիանուսին ակցիանի ճակատամարտում: հետագայում նրան և իր կնոջը տանում են մահապատժի:Այդ իրադարցություների արդյունքում պարսկեստանը մնում է անպաշպան և դրա արգան փորձում է օգնել արտավազդի որդուն որպեսի հետագա մի  քանի ճակատամարտերում նա շպռտի հռոմիացիներին իրենց տարածքից և արդյունքում օծվի արգա: Իմանալով հոր մահվան մասին նա հրաման տվեց սրի քաշել բոլոր հռոմեացիներին գտնվող հայաստանում: Արտաշես եկրորդ դրոշի վրա դրոշմված է արքաից արքա մակագրությունը: հետգայում հռոմը փորցում և գահը բարցրացնել հռոմում գտնվող իր եղբոր Տիգրանին: Այդ տնատակը հետապնդում էր Օկտավիանուսը, ով անվանել էր իրեն սրբազան: Մթա 20 թ հռոմեական զորքը գտնվում էր հայոց սահմանին և նույն տարվա օգոստոսին սպանվեց արտաշես 2-րդ: Մթա 20-8 թ Տիգրան 3-րդ մարցրացավ գավ ով սկզվում հռոմեական դրածո: Այդ ժամանակն հռոմում տպվին դրամներ հայաստանը գրրաված բառերով:  հայաստանից առանձվեց ատրպատականը և դրա արքա նշվեցորեո բալզամես: տիգրանի գահակալման 3-րդ շրջանում նա կատարում է ազատ գործողություներ: Հետագայում քա 5թ գահ է բարցրանում տիգրան 4-րդին: Հետագայում նրան գահնկեց է անում հռոմի կողմից և արքա է նշվում նրա հորեղբոր: Արդյունքում հայերը ապստամբում են Տիգրանի հետ և բարցրանում գահ իր քրոջ հետ: Մեկ թ նա մահացավ կովյկասյան լեռնաբնակների պայքարում:

Արմեն Սարգսյաի նախագայության խնդիր

Հաշվի առնելով մամուլում եղած ելույթները և ՀՀ սահմանադրությունը հիմնավորեր կամ կասկածի տակ դնել Արմեն Սարգսյաին նախագահ ընտրվերու հանգամանքը:

Ա) Երկքաղաքացիության հնագամանքը

1992֊2014 թվականներին Արմեն Սարգսյանը մի շարք եվրոպական երկրներում ստանձնել է ՀՀ դեսպանատանի պաշտոնը, բայց դա չի խախտում ՀՀ սահմանադրության 124 հոդվածի 2֊րդ մասին, քանի որ այլ պետությունների տարածքում գտնվող ՀՀ դեսպանատունը համարվում է ՀՀ տարածք, բայց վերոհիշյալ հոդվածը շեշտում է, որ հհ նախագահը պետք է լինի ՀՀ քաղաքացի։ ՀՀ սահմանադրության մեջ չկա ոչ մի բացառություն ՀՀ ապագա նախագահի երկքաղաքացի լինելու վերավերյալ։ Այդ իսկ պատճառով Արմեն Սարգսյանը չի կարող ստանձնել ՀՀ նախագահի պաշտոնը, լինելով երկքաղաքացի և հակասելով ՀՀ սահմանադրությունը։

Բ) Սահմանադրության ուղղակի պահանջները

Ըստ 124 հոդվածի Հանրապետության նախագահի լիազորությունների ժամկետը և նրան ներկայացվող պահանջները ներկայացվում են 1-2 կետորում:

1.Հանրապետության նախագահն ընտրվում է յոթ տարի ժամկետով:Հանրապետության նախագահ կարող է ընտրվել քառասուն տարին լրացած, վերջին վեց տարում միայն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող, վերջին վեց տարում Հայաստանի

2.Հանրապետությունում մշտապես բնակվող, ընտրական իրավունք ունեցող և հայերենին տիրապետող յուրաքանչյուր ոք:

Իսկ նրա ընտրությունը կատարվում է ըստ 125 հոդվածի 1-6 կետերով, որով սահմանվում է նոր նախգահի ընտրության ձևը, ըստ որի նախագահի ընտրությունը կատարվում է խորհրդարանի կողմից և ոչ թե ժքաղաքացիների:

1)Հանրապետության նախագահն ընտրվում է Ազգային ժողովի կողմից:

2)Հանրապետության նախագահի հերթական ընտրությունն անցկացվում է Հանրապետության նախագահի լիազորությունների ավարտից ոչ շուտ, քան քառասուն, և ոչ ուշ, քան երեսուն օր առաջ:

3)Հանրապետության նախագահի թեկնածու առաջադրելու իրավունք ունի պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն մեկ քառորդը:

4)Հանրապետության նախագահ է ընտրվում այն թեկնածուն, որը ստացել է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն երեք քառորդը: Եթե Հանրապետության նախագահ չի ընտրվում, ապա անցկացվում է ընտրության երկրորդ փուլ, որին կարող են մասնակցել առաջին փուլին մասնակցած բոլոր թեկնածուները: Երկրորդ փուլում Հանրապետության նախագահ է ընտրվում այն թեկնածուն, որն ստացել է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն երեք հինգերորդը: Եթե Հանրապետության նախագահ չի ընտրվում, ապա անցկացվում է ընտրության երրորդ փուլ, որին կարող են մասնակցել երկրորդ փուլում առավել ձայներ ստացած երկու թեկնածուները: Երրորդ փուլում Հանրապետության նախագահ է ընտրվում այն թեկնածուն, որն ստանում է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությունը:

5)Եթե Հանրապետության նախագահ չի ընտրվում, ապա տասնօրյա ժամկետում անցկացվում է Հանրապետության նախագահի նոր ընտրություն:

6)Հանրապետության նախագահի ընտրության կարգի մանրամասները սահմանվում են Ազգային ժողովի կանոնակարգով: